Kick hier künt ji schmökern!

Dat Schöddeldook

Ik heff een Geschicht von fröher, de mi vör een paar Daag wedder infulln is. Wenn du von fröher snackst, is dat een Teeken, dat du old warst, segt man. Wenn ook.

Dat weer in de föfftiger Jahrn, ik wer grod sös Johr, wo sick dat afspeelt hett. De föfftiger Jahrn, dat is de Tied twischen Saurier un Computer. Lang her. Is lang her. Dor geevt keen Fernsehn, nee nur Radio. Mit Rex und Roy, dor harn de Sängers alle Namen as de Köters.

Und arm wern wi, arm!

Na, wat schallt. Ik will ju jetz een  Geschicht vertellen, de Geschicht von dat Schöddeldook. För de, de keen  Plattdütsch könnt: das „Fahrtuch“ oder beter: „ Futtdook“. Kennt ju alle, oder?

So, pass op.

Denk ik an mien Oma, denk ik an eer Schöddeldook. Dat weer een gries graues Stück Tüch, so groot as een Stück Schriefpapier. Und dat leeg ümmer rechts op den Rand von den Utguß. Oma har in eer Köök keen Arbeitsplatt oder Emaljespüle, nee, de har een echten Utguß ut Porzellan mit een breeden Rand und daröber een Hahn för koolt Water. Und rechts, ünner den Waterhahn, leeg op den Rand von den Utguß ümmer dat Schöddeldook.

Und dor wör jo allens mit afwischt. Erstmol de Utguß, denn de Disch, Wenn wi watt öberkleit harrn, denn heet dat: „Tellers hoch!“, und denn suuß Oma eer Hand mit dat Dook över den Disch. Kloor de bleef denn`n beeten natt, dat weer jo keen „Wischvlies“. Wenn du denn de blooden Arms op den Disch leegst und wedder anbörst, möök dat ümmer “swufft” op dat Wachsdook.

Oma weer nich för dat Feine, mehr för dat Praktische. Wenn op den Disch de Plackens all andröögt weern, Soß von den Bräden oder Fett von de Bratkatüffeln, denn hölp Oma mit`n Schürpulver no. ATA weer dat. Oma schwör op ATA! Ook noch as dat lang den “Witten Wirbelwind” und „Mister Dingsbums” geev. Oma bleev bi ATA.

Und dor stünk dat Dook denn so scharp na. Dat mark ik ümmer, wenn ik Erdbee-oder Schokoladensoß von`n Pudding ant Muul har. Denn nehm Oma eer Schöddeldook, kreeg mi in de Hoor to foten, Kopp nach achtern, und – schwups – feeg se mi mit dat koole Stück dör`t  Gesich und över de Schnuut und wisch mi mit den ATA – Lappen dat Muul wedder rein.

Kennt ji dat?  Ji keek so as wenn.

Ja, Ja. Oma weer för dat Praktische. Wat ik as Kind nich wuss: Dat Schöddeldook weer de afgelggte Ünnerbüx von Oma. Se dreug jo ümmer so gediegene Schlüpfer, de von buten so matt rosa glänzen deen, und von binnen weern se so „angerauht“ – heet dat.

Boben und an de beiden Been harrn se een strammet Gummiband. Wat sünd de groot, heff ik ümmer dacht, wenn ik de an de Wäschelien bie Oma seen heff. Dor passt Oma jo tweemol rin. Weern nich schmuck, aber praktisch. Tja und wenn denn een von de Schlüpfer von all dat Koken  In den grooten Pott und Robbeln op dat  Waschbrett twei weer und ook Flicken nicht mehr gung, denn wör dat utmustert und to een Schöddeldook befördert.

Rechts op den Utguß leeg dat denn, weer koolt und natt und stünk no ATA. Toletzt aber weer de fröhere Ünnerbüx so löckerig, dat se ok as Schöddeldook nich mehr döögen dee, und denn – nee, se wör nich wechsmeeten! Nee, den wör se op de Footmatt vor de Kökendöör leggt und wör noch mal orndlich mit de Fööt peert. Wenn se dann richtig groote Löcker har, denn – nee, denn wör se immer noch nich wechsmeeten. Denn wör se an de Lien hing, solang dröögt, bit se hart as een Brett weer und denn in`n Kökenherd verbrennt. „Entsorgt“ heet dat hüüt. „Tja“, meent Oma denn und smeet de Herdklapp to, „nu is se op!“

Und dat Gedicht hier ünnen hät mi Annegret Baumann ut

Aurich am 29. Nov. 2011 tostüert!

Danke daförAnnegret und hol di fuchtig!

Dat Schöddeldook,

Annerlestens har ick up’t Land wat to doon,

ick wull d’r hen up’n Veehauktion.

Dor wur’k unnerwägens, dat het mi högt,

to’n Köppke Tee in de Köken nögt.

t’was nich völ Tied, ick sull mi’n beten

bi hör in de Hörn bi’t Für hensetten.

Dor seet’k nu, - de Footen up’d Rakeldoorp,

over’t Für hung’n Pottje mit Aarfensorp

Achte d’ Herd hung ‚n Wandsprök ut Papier:

„Ein reinlich Weib, des Hauses Zier“.

De Butzendör, de stun wiet open,

mi wert, as wern’s’ de jüst utkropen.

Up de Disk vull Püllen, dor sach ick ok,

lag bi de Tassen un Tellers dat Schöddeldook,

un up de Brotkrömmels, de dor legen,

dor satten woll an so’n dusend Flegen.

Dat Olske har, as sück dat so hört,

vör de Swienen mit de Hand de Drank umrört.

Se wiskede ganz, as se was klook,

de Haan sück of mit dat Schöddeldook.

Nu, wiel see’t mal so har to faaten,

kunn see’t ut Gewohnheit ok nich laaten,

van wegens de Reinlichkeit – se was nich fuul –

to wisken sück eben um dat Muul.

Dor kwam hör lüttje Chrisjan heringehuhlt,

he har sück van boben bit unnern befuult.

Behendjes kleid ‚t Ollske in Drafft

hör Tukkerlamm mit das Schöddeldook aff.

Nu gah man, mien Vader, uns seh die vör,

un blief hier moi bi Mama vor ‚d Dör. –

„Ick wask um nich gern, he het’t wat up ‚d Bost

un kricht van’t Wasken alltieds son Hoost“!

„Man nu sall erst gau dat Waater koken,

ick will uns’n stewig Trecksel maaken,

un ‚n Kluntje, so dick as‚n Ei sall d’r her,

un Rohm nettso lobbig as Waagensmeer.“

„Dis Tass kriegen Se, de is süwer un rein,

bloot mien Man drunk d’rut vanmörgens um tein.

He drinkt so geern, nett as Se, ‚n Tass Tee,

un slatjen deiht Swartenkruusen he.“

„Man ick will doch noch eben intüsken

hör Tass mit dat Schöddeldook utwisken,

anners kunnen Se würdelk noch denken,

ick will in’n fuulen Tass hör inschenken“!

As se dat deh, sä ick: „’tword Tied,

de Wech na de Swienmarkt is noch wiet! –

Wenn ick torüch kom van d’ Veehauktion

sall de Tee mi schmecken as Bolljonn.“

Ik won ja in de Howachter Buch und,

"ik heff keen düre Yacht un ok keen Motorboot, ik heff mien Vergnögen op de LuMa!", sä uns Fründ Schiemann.

"LuMa? Is dat de Noom von en Fährdamper?", freug ik. "Oder is dat wat in'n Koffi to stippen?", quark en Söhn. "Ji weet nich, wat en LuMa is?", lach Schiemann. "Nato, Sipo, Apo un Kepa, dat kennt ji allens, nech?!"

"Och, du hest den AKüFi, den Abkürzungsfimmel, wat? Ober wat heet LuMa denn nu?"

"Dat heet Luftmatratze, is doch kloor!"

"Haha, vonwegen kloor: Dat weet'n doch nich op'n eersten Slag, - LuMa!"

"Op de LuMa feuhl ik mi as'n Stint; dor bün ik mien egen Herr, dor vergeet ik den Alldagskroom. Dat gifft nix Scheuners as mit de LuMa op't Woter."

"Un wat is dor so scheun an?"

""Dat will ik di seggen, paß op: An'n besten fohrst du an'n gröttern See, de Ostsee geiht ok, denn geihst du mit de LuMa to Woter, keuhlst di richtig af un swömmst nu en Stück rut, de LuMa vor di; denn krabbelst du dor rop, leggst di lang un lettst di drieben. Wenn du di op'n Buuk leggst, kannst vöörn öber dat opblooste Küssen in de Gegend kieken, ok mit de Hannen oder Arms in't Woter plümpern; leggst di ober op'n Rüüch, denn liggst du beter as in't Gras, op'n Couch oder in't Bett! De Sünn schient di warm op't Liev, öber di de Heben (Himmel) un dat schülpert mol kluck-kluck gegen dien LuMa, dor kannst de Tiet bi vergeten, so scheun is dat!" Un denn swöög Schiemann uns noch vor, op wecke Seen he al LuMa fohrt weer, sogoor op Seen mit Bargen rün.

So harrn wi komen Sünnobend en Luftmatratz mitnohmen no'n See bi Lün'borg un dor glieks mit veer Mann rinjumpt. Do weer uns sotoseggen ümmer een to veel drop, do hebbt wi ümmer mol enen in't Woter schuppst, dat weer as en Seeslacht von Salamis, spoßig!

As wi spaddellohm weern un wat eten un drinken wullen, is ümmer blots een alleen op de LuMa west un hettsik drieben loten, as Schiemann uns anroden harr.

De Jungs toben ober wieder, un en Machtwoort sleit in't Woter doch nix an; von den halfnookten Vadder bloots Kopp un Arms to sehn. Dat eenziogst weer, se leten ehr jünger Süster mol for dree Minuten drop liggen un trocken ehr em Stück dorch den See. Denn gung dat Schupsen un Dükern un Strieden wedder los, bet'n an Land weer.

No'n Meddag sleek ik mi heemlich mit de LuMa weg, steeg an't anner End in den See un kuschel mi dor as Schiemann op'n Rüch rop. De Wind ruschel in't Reet, lütte Wellen schülbern liesen gegen mien Luftschipp, Swulken seilen hooch an'n Heben, de Sünn meen dat goot ...

Ik leeg en Tietlang eenfach so un wull jüst anfangen to Sinneern, do worr ik mit'nmol mit Gewalt un Hödihö! von de LuMa doolsmeten, - wat düch mit dat Woter koolt! Mien Jungs harrn mi utspekuleert un weern mi de Roh nich gönnen west.

Tjä, Fründ Schiemann, Recht hest du mit dien LuMa. Man wat sall ik moken? Teuben, bet de Kinner groot sünd? Oder sall ik eenfach veer LuMas keupen??

De Autor Heinz Rehn:, boorn 1934, is na de Schooltied to See gohn. As Moses is he anfung'n, is Matros worrn un hett 1959 dat Stüermannspatent in lütte Fohrt maakt. 1963 is he Kanalstürer op den Nord-Ostsee-Kanal worrn un hett 30 Johr in dissen Beruf sien Geld verdeent — bit he in Rente gohn is. De plattdüütsche Spraak ligg em an't Hart. He schrift hoch- un plattdüütsch.Vele vun sien plattdüütschen Geschichten sünd as Hörergeschichten in den NDR send worrn. Aver ok in Anthologien, Tageszeitungen, Monatsblööd un Klenner sünd sien Geschichten afdruckt. He leest ok ut egen Warken un ut 'Keen Hüsing' vun Fritz Reuter, dat he in Prosa bringt un in't holsteiner Platt överdragen hett.

http://www.rehn-plattdeutsch.de/

Muß di nich argern, mußt di blots wunnern, is een Snack, de wat ansik hett. Denn Menschen, de sik över jedeen Unrecht argert, ward rasch gris, un seht vör luder Arger de Sünn nich mehr. Un wi doot je all mol Unrecht, kiekt na unsen Vördeel ut, snackt vun een good Geschäft, ohn to begriepen, dat een good Geschäft meets mit den Bedrugg Hand in Hand geiht. Na ja, un de Groten in uns Gesellschaft, de uns Vörbild ween schull'n, de wiest uns je ok alle Daag, wo licht so männich Geldschien nebenbi verdeent ward. Wat heet dor Gebote? Wat heet dor Recht? Recht is wat se riek maakt, un wer anners denkt, hett de Tied nich begrepen un hett sülbst Schuld, dat he mit den Cent reken mutt. Alls ward dürer, de freee Machtwirtschaft regeert, dor hett man sik mit affunn'n. Un as mi de Kieler Spaarkass schreev, dat de Gebühren ännert ward, heff ik dat flüchtig leest, un dormit harr sik dat. Man, as ik annerletzt mien Konto-Utzüge een beten näger bekeek un mien Taschenrekner mi vertell, dat se de 'Kontogebühren' so eenfach um 46,77%, also meets 50% roppsett hebbt, do steeg mi doch — Caramba, mir kocht der Blut — de Wut to Kopp. Verflucht, wat is dat för een Recht, wo hett dat Schlag Lüüd sümm Katechismus lehrt? Inne Brass, as een Voß in't Tellerisen, de blots noch um sik bieten kann, fraag ik den Filialleiter vun de Spaarkass, ob he mi mol utreken much, um woveel de Gebühr'n roopsett sünd. He muß nich reken un sä mi bats vörn Kopp, dat dat so um un bi 50% weern. Ik reeg mi op: 50% , is dat Recht un richtig, in een Tied wo de Politiker blots noch vun't spaar'n snackt. He bleev ruhig, un sien Text de flutsch em över de Tung, as een Gedicht, dat he utwennig lehrnt hett. Erst vertell he mi, dat annere Banken noch dürer weern, un sik de Kieler Spaarkaas so in't Mittel bewegen dä. Un denn meen he, dat de Kontogebühren siet acht Johr al nich mehr erhöht worrn sünd un al lang nich mehr de Unkosten opfangt. Dorto geev he to bedenken, dat de Spaarkass in jedeen Stadtdeel een Filiale hett un dat weer doch een Deenst an de Kundschaft, de sik de Kass wat kosten lätt.

Ja, dat kost wat, dat muß ik togeben, un keek mi um. Alls op feinste inricht, un dorför knapp noch Angestellte. Un wenn de eenfache Kunde mol wat besonners op'n Harten hett, um een Beratung verlegen is, oder sien Spaargroschen good anlegg'n will, denn is noch lang nich seggt, dat man ok Tied för em hett. Nee, dor schall he sik al gern vörher anmell'n.

Op den Weg na Huus keem ik in't Grüveln.Ik bün nu al över dörtig Johr Kunde vun de Kieler Spaarkass. De ersten Johrn, as noch jedeen Konto-Bewegung vun Hand bearbeit worr, hett dat keen Kontogebühr geben. Man denn, de Herrn vun de Kieler Spaarkass gönn'n sik een schöne Urlaubsreis na Finnland, worrn Kontogebühr'n inföhrt. Wat later stell'n de Gerichte fast, dat de Gebühr nich rechtens weer un man betohl 80,— Mark torügg — Pauschal. Doch rasch funn man een annern Dreih um Kontogebühr'n vun de Kunden to kasseer'n, un dat Urdeel weer Makulatur. Man süht ok hier, de freee Machtwirtschaft schrifft ehr eegen Gesetze. Un denn — so grüvel ik wieder —, woveel Geld mag dat Johr över op de Girokonten ligg'n, wo de Spaarkass zinnslos mit arbeiden kann? Un wer dat Konto övertreckt, de mutt ok düchtig dorför betohl'n. Schull'n sik dor de Girokonten ok vundaag, wo doch de Komputer de Arbeit maakt, nich sülbst drägen? Un wat heet dat: Siet acht Johr sünd de Gebühren nich mehr anhoben worrn? Hebbt se do glieks so kräftig tolangt, dat se noch na acht Johr de Unkosten dormit utglieken kunn'n?

Un denn — noch een Fraag, op de man wohl keen Antwort kriggt? — Liekers fraag ik, wat hebbt de Herrn, vun Spaarkass, sik sülbst in de letzten acht Johr wohl mehr an Gehalt genehmigt, de disse Gebührenerhöhung to verantworten hebbt. De Koopwert vun mien Rente is jedenfalls in de letzten Johrn um 10-15% weniger worrn. Ik weet, alls hett sien Pries. Alleen 50 % !!! Nee, wo de Menschen so stickum för Dumm verköfft ward, deit mi dat weh, un bringt mi inne Brass. Und wosük geiht jüm dat?

"Moin, moin", sä ik.

De Versicherungsagent seet an sien Schrievdisch un keek op. Ik lach em fründlich an, gung op em to, streck de Hand över sien Schrievdisch, un stell mi vör: "Meier, is mien Naam."

He schüttel mien Hand, sä: "Becker", un wies op den Stohl vör sien Schrievdisch: "Bitte setten se sik, Herr Meier. Wat kann ik för se doon?"

Ik greep mi an't Kinn un maak een nadenklich Gesicht: "Segg'n Se, Herr Becker, man kann sik vundaag doch gegen alls versekern laten?" —

"Dat kann man wohl segg'n, Herr Meier, dat kann man wohl segg'n. Jede Saak vun Wert, Gold, Juwelen, aver ok Hüüs un Autos, köön'n Se bi uns versekern. Un se weten je, in Amerika sünd al Busen un Been versekert worrn. Na ja, sowiet sünd wi noch nich. Aver sonst sünd uns op dat Rebeet meetsto keen Grenzen sett."

Ik trogg de Stirn wat kruus. " Ja, weten Se, Herr Becker, de Saak, de ik versekern will, hett wohl een groten Wert för mi, is aver eegentlich keen Wertsaak för de Versekerung." —

"So, un wat is dat? Köön'n Se mi dat mol een beten verklaar'n." —

"Ja, dat kann ik, aver vörher noch een Fraag: Ik kann mi doch gegen een Schaden afversekern, de vun buten op mi tokummt, ohn dat ik mi dorgegen towehr setten kann?" —

"Ansik ja, Herr Meier, gegen jede Aart vun höhere Gewalt, as wi so seggt, köön'n Se sik natürlich versekern laten. Brand, Wasser, Unfall, Hagel, aver ok Diebstahl sünd to'n Bispill solche Saken." —

"Good denn bün ik hier richtig. höhere Gewalt un Diebstahl, dat is dat, wo gegen ik mi afsekern will. Denn setten Se den Verdrag man op, ik will mien Spaargroschen, de op de Bank liegt, gegen de Unvernunft vun höhere Gewalt un Diebstahl versekern laten."

Herr Becker keek mi groot an:" Verstoh ik Se recht, se wüll'n Geld, dat op de Bank liggt, gegen Unvernunft vun höhere Gewalt un Diebstahl versekern? Wosük schall ik dat verstohn?" Dorna lach he: "Gegen Se ehr eegen Unvernunft etwa? Dat is männichmol je ok so een Aart vun höhere Gewalt, meen'n Se de womöglich?" —

"Nee, Herr Becker, wo denken se hen. Ik bün vernünftig. Goh nie bi rood över de Straat, sorteer mien Müll un smiet keen Buddels un Beerdosen an Wald- un Wegrand. Ik ach op de Verkehrsschiller, fohr ok nich mehr, as erlaubt is un schimp nie op de Beamten un den Staat. Eenmol in de Week feeg ik de Straat un den Börgerstieg, hool Huus un Hoff inne Reeg, un heff een paar Spaargroschen op de hoge Kant, för den Fall, dat ik op mien ool'n Daag mol op Hölp anwiest bün. Se sehn, ik do wat ik kann un bün ganz eenfach de Vernunft in Person."

Herr Becker keek wat grantig: "Good, good, se sünd vernünftig. Ik verstoh. Aver as vernünftige Mensch mussen se doch ok weten, dat Geld, dat op de Bank liggt, nich klaut ward. Woto schall ik dat denn noch versekern?

"Aver Herr Becker, dat stimmt doch nich. Kieken se doch in de Tiet torügg. Is doch nich dat erstemol, dat good Geld, dat man na de Bank broocht hett, een paar Johr later nix mehr wert is.

Un nu kieken Se sik doch um: De Lüüd, de uns vundaag regeert maakt alle Daag mehr Schulden un weet al bald nich mehr wovun se de Zinsen betohl'n schüllt. Un dat is doch unvernünftig, de Unvernunft slecht hen."

Herr Becker nick un setts een wichtige Mien op. "So sehn, hebb'n Se natürlich recht." —

"Un een Privatmann, Herr Becker, de de mehr utgifft as he innimmt, de is rasch pleite. Dat stimmt doch ok!" —

"Ja, ja, Herr Meier, dat is wohl richtig. Aver ..." —

"Un dorum Herr Becker", full ik em in't Wort, "liggt dat nu doch op de Hand: Wenn de hogen Herrn so wieder maakt, mutt een goden Daags doch alls in sik tohoopbreken. Un wenn alls tohopp brickt, denn sünd mien Spaargroschen nix mehr wert. Dat aver hebbt de lütten Lüüd denn hentonehm, as hoge Gewalt, also een Malöör, wo keen Mensch wat för kann. Un dorum will ik mien Notgroschen för ole Daag, de ik mi suer överspaart heff, gegen disse Aart vun hoge Gewalt un Diebstahl afsekern laten. Un dat geiht doch, dat hebb'n Se sülbst seggt."

Herr Becker keek mi an, as keem ik vun een annern Stern. Sien Tippmamsell de achter mi seet, wiest mi een Vogel. Ik kunn dat in de Schiev vun een Bild sehn. Wat billd sik dat dumme Göer blots in. Ik heff doch keen Vogel, blots wat ik mien Spaargroschen, gegen dat, wat de hogen Herrn alle Daag in süm Unvernunft anrichten doot, afsekern will.

Hier de Moledi

1. Kennt ji all dat nije Leid,

nije Leid, nije Leid,

wat de ganze Stadt all weit,

von Herrn Pastor sin Kauh?

Jau! Sing man tau, sing man tau

von Herrn Pastor sin Kauh, jau, jau.

Sing man tau, sing man tau

von Herrn Pastor sin Kauh.

2 . Ostern wör sei dick und drall,

dick und drall, dick und drall,

Pingsten leig sei dot in'n Stall,

uns Herrn Pastorn sin Kauh.

Jau! Sing man tau...

3. As sei wör in Stücken sneden,

Stücken sneden, Stücken sneden,

het dat ganze Dörp wat kregen

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau ! Sing man tau...

4. Jochen Steif, de Trainsuldat,

Trainsuldat, Trainsuldat,

kreigen Pott full Mulsalat

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau! Sing man tau...

5. Un de Köster Dümelank,

Dümelank, Dümelank,

kreig en Stert as Glockenstrang

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau ! Sing man tau...

6. Un de ole StadtkapelI,

Stadtkapell, Stadtkapell,

kreig ein nijes Trummelfell

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau! Sing man tau...

7. Un uns nije Füerwehr,

Füerwehr, Füerwehr,

kreig en Putt full Wagensmeer

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau ! Sing man tau...

  8. De Pastor woll tau Kerken gahn,

Kerken gahn, Kerken gahn,

Da da isch hei in en Dreck geflahn

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau ! Sing man tau...

9. Sleswig-Holstein meerümslungen,

meerümslungen, meerümslungen,

hannelt nu mit Ossentungen

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau ! Sing man tau...

10. De Mekelbörger leit't nicht slappen,

nicht schlappen, nicht schlappen,

sei settn den Kopp int Lanneswappen

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau! Sing man tau.

11. In dei Slacht von Waterloo,

Waterloo, Waterloo,

Fing Blücher sick en groten Floh,

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau ! Sing man tau...

12. In dei Slacht von Austerlitz,

Austerlitz, Austerlitz,

Hat's gedunnert un geblitzt

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau ! Sing man tau...

13. De Seel de steig den Hewen tou,

Hewen tou, Hewen tou,

Denn 't wör jo ne Pastoren tou,

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau ! Sing man tau...

14. Doch dat Leid is man ihrst half,

man ihrst half, man ihrst half,

In den Stall steit noch'n Kalf

von Herrn Pastor sin Kauh.

Jau ! Sing man tau...